حسين مير حيدر
117
معارف گياهى ( فارسى )
برگ شمشاد اگر توسط حيوانات زياد خورده شود ، مسمومكننده است . ضماد خاكارهء چوب آن با حنا كه بر سر گذارده شود براى تقويت مو و رفع سردرد نافع است و ضماد خاكارهء آن با سفيدهء تخممرغ و آرد گندم براى استحكام مفاصل و رفع سستى آن مفيد است . شستن با آب دمكرده و پختهء برگ آن در موارد خارج شدن گرههاى مقعد خوب است . تخم شمشاد قابض و رطوبتهاى معده و روده را خشك مىكند و جريان رطوبت از دهان را قطع مىكند . مقدار خوراك از تخم تازهء آن كه دانههاى آن را بيرون آورده باشند تا 30 گرم و از تخم خشك بىدانهء آن 15 گرم است . عرق شكوفهء آن در تقويت دل و دماغ قوىتر از عرق بهارنارنج است . شانهاى كه از چوب شمشاد ساخته شود و به كار رود مقوى مو مىباشد و فساد و ضايعات مو را رفع مىكند . دمكرده يا جوشاندهء 50 - 30 گرم پوست شمشاد يا برگ شمشاد در هزار گرم آب ، معرق ، تصفيه كنندهء خون ، تببر و صفرابر است و براى روماتيسم مزمن و نقرس مؤثر است و به علاوه در رفع عوارض سيفيليس نيز نافع مىباشد . جوشاندهء برگهاى آن در موارد نزله ريهاى و ذات الجنب و اخلاط خونى نيز تجويز مىشود . دمكردهء 50 - 30 گرم برگ شمشاد در هزار گرم آب جوش و يا 4 گرم گرد برگ خشك با عسل مسهل است . جوشانده را معمولا يك فنجان قبل از هر غذا مىخورند . عدهاى از حكما بوكسين مادهء عامل شمشاد را بدل و جانشين سولفات دوكينين مىدانند و سولفات بوكسين را در موارد تبهاى نوبهاى خيلى مؤثر مىشمارند . از جوشاندهء 50 گرم پوست ريشهء شمشاد در هزار گرم آب مانند معرقها در معالجهء سيفيليس مزاجى و روماتيسم مانند گياك استفاده مىشود . بايد توجه شود كه برگ و ريشه و ساير اعضاى گياه شمشاد چون داراى آلكالوئيدهاى متعددى است اگر بيش از حد مجاز خورده شود مسموميت ايجاد مىنمايد و موجب قى و اسهال و ورم معده و روده و تشنج مىشود . بهطور كلى آلكالوئيدهاى شمشاد در آغاز ايجاد تحريك مىنمايد و پس از آن در صورتى كه مقدارش زياد باشد ايجاد فلج عصبى مىنمايد ، بنابراين در مصرف فرآوردههاى شمشاد بايد خيلى احتياط كرد و زير نظر و مراقبت پزشك مصرف نمود . در هند از چوب شمشاد به عنوان معرق و از برگهاى آن كه تلخ است به عنوان مسهل و معرق استفاده مىشود و همچنين براى كنترل روماتيسم و سيفيليس آن را مىخورند . پوست آن را تببر مىدانند .